KÖPEKLER

İlk evcilleştirilen hayvan köpektir. Bu yüzden köpek günümüze kadar insanın en yakın dostu bir hayvan olarak bilinmiştir. Geçimini büyük ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinden sağlayan yetiştiricilerin en büyük problemi yırtıcı hayvanlar olmuştur. Yırtıcıların en çok zarar verdikleri tür koyun ve keçi sürüleri olmuştur. Sürü koruyucu köpek yetiştiriciliği, koyunculuğun yaygın olarak yapıldığı yerlerde yoğunlaşmıştır. Sürü koruyucu köpeklerin bir çoğu kurt ile başa baş mücadele edebilecek zeka, kuvvet ve yeteneğe sahiptir.

Köpek, fenotip yönden birçok ırkı olan, insanlar tarafından çok yönlü faydalanılan, bekçilik, avcılık, sürü koruma gibi işler için kullanılan, bazıları çok iyi koku alan ve işiten, sadık ve akıllı memeli bir evcil hayvandır.

Kökeni

Bütün köpeklerin atası kurttur. Köpeğin atası olduğu kabul edilen ilk canlı 40 milyon yıl önce Eosen Çağı’nda, ilk köpek benzeri yaratıkların ise 20 milyon yıl önce meydana geldiği, arkeolojik kalıntılardan anlaşılmaktadır. Bunlar Miacidea isimli et yiyen canlılardır.

Bu Miacidea’lar iki kola ayrılmış, bir kolundan Cynodictis meydana gelmiş ve bu yaratığa ait kalıntılar Paris civarında yapılan kazılarda bulunmuştur. Cynodictis’den, Miosen Çağı başlarında Cynodesmus türemiş, bu da 5 milyon yıl önce Plioesen Çağı’nda Tomarctus’a dönüşmüştür. Tomarctus’dan ilkel kurt (Canis etruscus) türemiştir. İlkel kurt ise, bundan 300.000 yıl önce, günümüzde yaşayan vahşi kurdun (Canis lupus) türemesine sebep olmuştur. Köpeklerde bilahare kurttan meydana gelmişlerdir.

En son yapılan moleküler genetik araştırmalar, bugünkü köpeklerin atası olarak, önce tek bir populasyonun meydana geldiğini söylemektedir. Daha sonra bu ortak köpek ırkından meydana gelen atadan, diğer köpek ırklarının meydana geldiği kabul edilmektedir.

Evciltilmesi

Köpek bilinen ilk evcil hayvan olup, onu koyun takip eder. Zaten günümüzde bu iki tür ayrılmaz bir ikili durumundadırlar. Sürü halinde otlatılan koyun, yırtıcı hayvanların varlığında, köpeğin korumasına muhtaçtır. Köpeğin günümüzden yaklaşık 15.000 yıl önce evciltildiği bilinmektedir. Bu evciltmenin nasıl ve nerede olduğu ise açık değildir.

Zoolojik Sistemdeki Yeri

Köpeğin zoolojik sistemdeki yeri çizelgedeki gibidir:

Alem (Kingdom) Animale (Hayvanlar)
Bölüm (Phylum) Chordata (Kordalılar)
Alt bölüm (Subphylum) Vertebrata (Omurgalılar)
Sınıf (Clasis) Mammalia (Memeliler)
Alt sınıf (Subclasis) Placentalia (Plasentalılar)
Takım (Ordo) Carnivora (Etçiller)
Aile (Familia) Canidae (Köpekgiller)
Cins (Genus) Canis (Köpek)
Tür (Species) C. familiaris (Evcil köpek)

 

Benzer Türler

Zoolojik sistemde, Canidae (Köpekgiller) Ailesi’ne bağlı bütün cinsler etçildir ve avcılığa uygun yetenekleri vardır. Güçlü ve keskin dişleri, hassas burunları, gelişmiş görme, işitme ve koklama duyuları, gerek tek başlarına gerek topluca avlanmalarında çok yardımcı olur.

Canidae (Köpekgiller) Ailesi’nden köpek (Canis familiaris), kurt (C. lupus), çakal (C. aureus), kır kurdu (C. latrans) ve Dingo (C.

dingo) birbirleri ile yakın akrabadır. Bunların hepsinin kromozom sayıları 2n = 78’dir ve birbirleri ile çiftleşip, döl verebilirler.

Ne İşe Yarar?

Köpekler bilinen, evcil hayvan koruma ve yönetme, ev, işyeri, cephanelik gibi stratejik yerleri koruma, av köpeği olarak kullanma, yakın koruma sağlama, yalnız ve yaşlı insanlara can yoldaşlığı yapma, körlere rehberlik etme, kızak çekme, mayın, narkotik, bomba arama, iz takibi, kesif görevi, karda yolunu kaybetmişleri bulma, yaralılara savaş alanlarında yardım götürme gibi birçok görevi başarı ile yerine getirmişlerdir. Bütün bunların dışında, tarihte birçok ilginç görevler üstlenmişlerdir.

Ortaçağ’da kilise toplantılarında, rahipler üşüyen ayaklarını ısıtmak için, köpekleri kullanıyorlardı. Fransa’da, çok lezzetli bir yiyecek olan ve yeraltında yetişen “Domalan Mantarı” aramasında, üstün koku alma duygusu ile donatılmış köpekler kullanılmaktadır. Uzaya giden ilk canlı, 1957 yılında Ruslar tarafından uzaya gönderilen “Laika” isimli köpektir. 1. ve 2. Dünya Savaşları’nda binlerce eğitilmiş köpek kullanılmıştır. İsrail, son yarım yüzyıldır süren savaşlarında, özel eğittikleri Kenan (Canan) Köpeği’ni, yaralı askerlerine su, yiyecek, cephane ve mesaj göndermek için başarı ile kullanmışlardır. Yeni Gine’deki bazı ilkel toplumlar ise köpeği yemektedirler. Kore, Çin, Japonya gibi bazı Uzakdoğu toplumlarında da köpek yenmektedir.

Sınıflandırılması

Köpeklerle ilgili çeşitli kaynaklar, farklı sınıflandırmalar yapmaktadırlar. Köpeklerle ilgili ilk sınıflandırmayı Buffon yapmıştır. Buffon; köpekleri, dik kulaklı, yarı dik kulaklı ve sarkık kulaklı olmak üzere 3 sınıfa ayırmıştır (Anonim 1992). Daha sonra bazı bilim adamları sınıflandırmada, kafa yapısını esas almışlardır. Fakat günümüzde köpekler yaptıkları işe göre sınıflandırılmaktır.

Buna göre köpekler;

  1. Ev ve süs köpekleri: Barbet, Spanyel, Kaniş, Chow Chow ve Pekinuva gibi küçük yapılı ırklar bu gruba girer.
  2. Av ve spor köpekleri: Av yerini bulup gösterenler, vurulan avı bulup getirenler, av kaldıranlar, iz sürenler. Teryeler ve tazılar bu gruba girer. Genellikle orta boylu ve koşucu tiptedirler.
  3. İş köpekleri: Bu gruptakiler; bekçi köpekleri, çoban köpekleri (Sürü yönetme ve sürü koruma köpekleri), yardım köpekleri, savunma köpekleri, dövüş köpekleri ve kuzey ırklarıdır. Bunlar büyük boylu ve ağır cüsseli hayvanlardır.

Çoban Köpekleri

Çoban Köpekleri, sürü yönetici ve sürü koruyucu köpekler (SKK) olarak iki ana grupta incelenir.

  1. Sürü yönetici köpekler: Sürüyü bir yerden başka bir yere havlayarak, ısırarak ve kovalayarak götüren köpeklerdir (Green 1988). Bu köpekler de kendi arasında ikiye ayrılırlar ;
  2. Topukçular: Bu köpekler, sürüde bulunan hayvanların topuklarına doğru havlama ve hafifçe ısırma şeklinde hamle yaparak, sürünün sevk ve idaresini gerçekleştirirler. Avustralya Sığır Köpeği (Avustralian Cattle Dog) ve Welsh Corgi Köpeği bu gruba örnek olarak verilebilir.
  3. Başçılar: Bu gruptaki köpekler koyunların önlerine ve gerilerine koşmak suretiyle, sürünün istedikleri yöne hareket etmesini sağlarlar. Border Collie ve Teksas Başçısı ırkları bu gruba örnek olarak verilebilir.
  4. Sürü Koruyucu Köpekler: Bu köpekler, diğer köpek ırklarından ve bilhassa sürü gütme köpeklerinden ayrılan bazı özelliklere sahiptir. Bu köpekler hiçbir zaman sürüyü yönlendirmezler. Çobandan bağımsız hareket ederler. Sürüdeki hayvanları yönlendirmek için, ısırmak, kovalamak, önlerine geçmek gibi hareketlerden kaçınırlar. Sürünün yakın ve uzak güvenliğini sağlarlar. Bu görevleri yaparken, çobandan herhangi bir komut almaz ve ondan bağımsız bir şekilde karar verip, uygularlar.

Sürü Koruyucu Köpekler görevlerini yaparken, ayı, dağ aslanı, leopar, vaşak, sırtlan, çita, babun, kurt, kır kurdu, tilki, çakal, kartal gibi yırtıcı kuşlar, vahşi ve sahipsiz köpekler, yaban domuzu gibi birçok yırtıcı türe karşı koruma görevi yaparlar.

 

Bu yazımız ile ilgili düşüncelerinizi ve ya önerilerinizi duymak isteriz. Aşağıdaki yorum bölümünden bize lütfen düşüncelerinizi iletin.

Bir Cevap Yazın