TÜRKİYE KÖPEK IRKLARI

Günümüzde Türkiye’de Kangal (Karabaş) Çoban, Akbaş Çoban, Kars (Kafkas) Çoban, Koyun, Karaman, Tazı, Tarsus Çatalburun, Dikkulak (Çivikulak), İzci Köpeği Zağar, Zerdava (Kapı Köpeği) ve Tonya Finosu (Kobi) olmak üzere 11 adet ırk ve tip vardır. Bunlardan Kangal, Akbaş, Kars ve İzci Köpeği Zapar tescillenmiştir. Türk çoban köpekleri iri yapılı sürü koruma köpekleridir. Türk Kangal (Karabaş) Çoban Köpeği hariç, tüm çoban köpeği ırkları ya nesli tükenme tehlikesi ya da ağır tehdit altındadır.

Burada bahsedilen köpeği ırklarından Kangal Köpeği hariç, diğerleri yaygın olarak yetiştiriciliği yapılmayan ve genellikle bölgesel olarak yetiştirilen ırklardır. Zaten köpek sahipleri de çoban köpeği sayısının gün geçtikçe azaldığını söylemektedir. Köyden kente göç olgusu, kırsal kesimde gün geçtikçe azalan büyük ve küçükbaş hayvan sayısı bu köpeklerin asıl yetiştirilme amacını giderek ortadan kaldırmaktadır. Öte yandan, halen birçok küçükbaş hayvan yetiştiricisi, sürüsünü koruyacak kalitede çoban köpeğini, eskiden olduğu gibi kolaylıkla bulamadığından yakınmaktadır.

Modern bitkisel ve hayvansal üretim tekniklerinin çiftçiler arasında daha fazla yer bulmasıyla ileride hayvansal üretim faaliyetlerinin artması umulmaktadır. İlgili yetkililer de bu konuda zaman zaman çeşitli önlemler almaktadır. Gelecekte büyük ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği artış gösterdiğinde, iyi kaliteli çoban köpeği ihtiyacının da artacağı açıktır.

Kangal (Karabaş) Çoban Köpeği

Anadolu kökenli olduğu konusunda görüşler olmakla birlikte, Orta Asya kökenli olduğu tahmin edilmektedir. Türk Standartları Enstitüsü tarafından 11471 TS 12891 no ile 27.11.2002 tarihinde ırk olarak tescil edilmiştir. Kangal adı orijinal adı olmayıp, 1980’lerde kullanılmaya başlanmıştır ve orijinal adı “Karabaş Köpeği”dir. Anadolunun geniş bir kısmında bu adla bilinmektedir. Yayılma alanı Akkaraman Koyunu yetiştiriciliğinin yaygın olduğu İç Anadolu Bölgesi ile çevresindeki diğer bazı bölgelerdir.

Sağlam ve gösterişli vücut yapısı, yüzde ve kulaklarda siyah maske, kafatasına yapışık kulaklar, hareketli ve uyarılma durumunda yukarı ve öne kıvrık kuyruk yapısı ile tanımlanabilmektedir. En yaygın görülen post rengi boz ve bozun tonlarıdır, ancak kırçıl, yağız, Erzurum Sarısı ve dalkır gibi değişik renk varyasyonları da görülebilmektedir. Karakter olarak cesaretli, sadık ve duygusaldır. Karabaş köpeği kendi sürüsünü, sahibini ve ailesini koruma konusunda korkusuz ve yeteneklidir. Sert iklim koşullarına ve yetersiz bakım-besleme koşullarına karşı dayanıklıdır. Bağımsız ve özgür ruhludur. Eğitimle kontrol edilebilse de iri köpeklere ve diğer yırtıcı hayvanlara karşı saldırgandır. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 47.6±0.38 kg ve dişilerde 43.5±0.39 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 75.9±0.27 cm ve dişilerde 73.3±0.29 cm’dir.

Akbaş Çoban Köpeği

Türklere ait bir ırktır. Türk Standartları Enstitüsü tarafından 11471 TS 12891 no ile 27.11.2002 tarihinde bir ırk olarak tescil edilmiştir. Başlıca yayılma alanı, Eskişehir, Afyon ve Ankara arasında kalan Tuz Gölü Havzası’dır. Ancak Sivas, Tunceli gib yurdun diğer bazı bölgelerinde de görülmektedir.

Post rengi istisnasız beyaz ya da hafif kirli beyazdır. Boz Karabaş’a göre daha zarif, güzel görünüşlü ve bir kısmı daha sivri burunludur. Huy ve davranış özellikleri yönünden Kangal köpeklerinden daha üstün özelliklere sahip olduğu, bizzat her iki ırkı da tanıyan ve yetiştirmiş kişilerce ifade edilmektedir. Kangal (Karabaş) köpekleri ile akrabalıkları olsa da, ondan ayrı bir ırktır. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 44.9±1.07 kg ve dişilerde 45.2±1.20 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 75.9±0.84 cm ve dişilerde 74.4±0.78 cm’dir.

Kars (Kafkas) Çoban Köpeği

Bu ırk genellikle Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde yetiştirilmektedir. Türk Standartları Enstitüsü tarafından 11472 TS 12892 no ile 27.11.2002 tarihinde bir ırk olarak tescil edilmiştir. Artvin, Ağrı, Ardahan, Erzurum, Iğdır, Kars ve Van İllerinde yaygındır. Bu ırk genellikle Kars, Erzurum, Iğdır ve Ağrı civarında yerel olarak “kıllı”, Ardahan’da “saçaklı”, Artvin’de “tüylü” olarak adlandırılmaktadır. Bu ırkı ilk olarak ABD’li David Nelson Doğu Anadolu gezisinde farketmiş, onun tarafından tanımlanmış ve 1996 yılı Konya Uluslararası Çoban Köpeği Sempozyumu’nda kamuoyuna tanıtılmıştır.

Morfolojik görünüm olarak Kafkas Çoban (Caucasian Ovcharka) Köpeğine çok benzemektedir. Genellikle koyu renkleri daha fazla olmak üzere iki hatta üç renkli posta sahip olabilirler. Düz siyah, düz beyaz, kırçıl, kırmızı, sarı, kahverengi olmak üzere her renk görülebilmektedir. Boyun kısmı ile arka bacakların dış bölgelerindeki tüyler daha uzundur. Boyun yeleli gibi göründüğünden, önden bakınca iri kafalı ve daha heybetli görülürler. Genellikle tek kişiye bağlanma eğilimindedirler. Çevreye karşı fazlaca dost canlısı olmayıp, karakter olarak oldukça sert yapılı köpeklerdir. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 45.3±1.17 kg ve dişilerde 43.3±2.00 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 72.6±0.78 cm ve dişilerde 71.9±1.55 cm’dir.

Koyun Köpeği (Bayburt Kelpi)

İlk defa Dr. O. Yılmaz tarafından tespit edilmiş, araştırılmış ve yayımlanmıştır. Sürü koruma köpeği olarak kullanılan yöresel bir tiptir. Sahibinin hayvanları ya da mülkünü korumak için kullanılmaktadır. Genellikle Doğu Karadeniz Bölgesinde koyun, keçi ve sığır yetiştirilen yüksek dağlık bölgelerde yetiştirilmektedir. Vücut yapısı olarak iri yapılıdır. Her türlü vücut rengi ve iki renkli post rengi görülebilmektedir. Ancak daha çok koyu renklere rastlanmaktadır. Post rengi ve diğer morfolojik özellikler yönünden Kars (Kafkas) Çoban Köpeğine benzemektedir. Aralarında kan bağı olup, olmadığı araştırılmalıdır.

Hareket halinde ve alarm durumunda iken kuyruğunu sırtına doğru kıvırır. Engebeli ve sarp arazilerde kolay yürümesine yardımcı olacak biçimde kuvvetli bir bacak ve vücut yapısına sahiptir. Oldukça sinirli bir karaktere sahiptir ve yabancılar için tehlikeli olabilmektedir. Koruma alanına bir yabancı hayvan ya da insan girdiğinde, önce kuvvetlice havlayıp yabancıyı korkutmakta ve bu sayede sahibini de uyarmaktadır. Ortalama omuz yüksekliği erkeklerde 69.8±0.77 cm ve dişilerde ise 68.6±0.92 cm’dir.

Karaman Köpeği

İlk defa Dr. O. Yılmaz tarafından tespit edilmiş, araştırılmış ve yayımlanmıştır. İç Anadolu Bölgesinde Karaman, Konya, Aksaray bölgesinde yetiştirilmektedir. Yöresel bir tiptir. Kangal (Karabaş) Çoban Köpeğine benzese de, postunda her rengin bulunması ile ondan ayrılmaktadır Kangal (Karabaş) Çoban Köpeği ile yakın akraba olabileceği düşünülmektedir. Ancak bu konuda DNA kaynaklı bir araştırma gereklidir. Sağlam bir vücut yapısına ve kuvvetli bacaklara sahiptir. Yörenin zor doğa ve yetersiz bakım-besleme koşullarına uyum sağlamış ve yüzyıllardır bu özelliği sayesinde ayakta kalmıştır.

Türk Tazısı

Türk Standartları Enstitüsü tarafından 11473 TS 12893 no ile 27.11.2002 tarihinde bir ırk olarak tescil edilmiştir. Türkiye köpek ırkları içinde sayıları çok fazla olmasa da, hakkında en eski tarihi belgeler olan ırk Tazı’dır. Bazı 16. yüzyıl Osmanlı minyatürlerinde tavsir edilmiştir. Türk tazısının, Kırgız Tazısı’ndan geldiği, bu köpeğin Orta Asya’dan Anadolu’ya yapılan göçler esnasında, Türkler tarafından getirildiği yönünde görüşler bulunmaktadır. Türk Tazısı, günümüz tazılarından İran Saluki Tazısı’na çok benzemektedir, ancak ondan daha iri yapılıdır.

Postu her renkte olabilmektedir. Tazı’nın ayakları uzun, vücut ince, tüyleri kısa, kuyruğu ince ve tüysüz, baş ince ve uzun, boyun uzun, göğüs derin ve karın çekiktir. Tazı, daha çok bıldırcın, keklik, tavşan ve tilki avının yapıldığı, Orta ve Güneydoğu Anadolu’nun arazisi düz yörelerinde yetiştirilmektedir. Bu nedenle Konya ve Şanlıurfa bölgelerinden yetiştiriciliği yaygındır. Soğuk mevsimlerde üşümemesi için sırtına çul ya da örtü sarılmaktadır. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 19.0±0.25 kg ve dişilerde 17.8±0.28 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 63.1±0.47 cm ve dişilerde 61.0±0.48 cm’dir.

Tarsus Çatalburun Köpeği

Tazı gibi av amaçlı kullanılan, pointer tipi bir av köpeği ırkıdır. Burnunun ucundaki ıslak siyah bölge iki parçalıdır. Mutasyon sonucu meydana geldiği tahmin edilmektedir. Adını da bu özelliğinden almaktadır. İspanya’nın Navarro Bölgesi’nde yetiştirilen Pachon Navarro Köpeği ile akraba olduğu zannedilmektedir. Günümüzde güney illerimizden İçel’in Tarsus İlçesi’nde çok az sayıda bulunmakta ve sayıları gün geçtikçe azalmaktadır.

Yetiştirilme amacına uygun olarak üstün bir koklama yeteneği vardır. Avı arayıp, bulmak ve kaldırmak konusunda çok yeteneklidir. Ortalama ergin canlı ağırlıkları erkeklerde 23.6±0.93 kg ve dişilerde 20.3±0.49 kg, omuz yükseklikleri erkeklerde 50.3±1.09 cm ve dişilerde ise 46.9±0.79 cm’dir.

 

Dikkulak (Çivikulak/Zağar) Köpeği

İlk defa Dr. O. Yılmaz tarafından tespit edilmiş, araştırılmış ve yayımlanmıştır. Dikkulak Köpeği ufak yapılı, bekçilik görevi için yetiştirilen yöresel bir tiptir. Genellikle Kars Çoban Köpeğinin yetiştirildiği Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı ve Erzurum yörelerinde yetiştirilmektedir. Kökeni hakkında elle tutulur bir bilgi bulunmamaktadır. Yetiştirildiği bölgeye göre farklılık göstermekle birlikte, çeşitli bölgelerde Dikkulak, Çivikulak, Zağar gibi adlarla anılmaktadır. Ufak yapılı oldukları için koruma görevi yapamazlar, ancak havlayarak sahibini uyarma ve yabancıyı caydırma görevini yerine getirmeye çalışırlar. Yetiştiricilerce, yetiştirildiği bölgelerdeki sayılarının giderek azaldığı ifade edilmektedir. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 10.1±0.26 kg ve dişilerde 10.5±0.24 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 27.9±0.31 cm ve dişilerde 27.7±0.27 cm’dir.

İzci Köpeği Zağar

Zağar ırkı yöresel olarak Kopay, Kopoy, Kupay, Tavşancı, İzsüren, Çakır gibi adlarla da anılır. Genellikle Trakya, Bursa, Manisa, İzmir Aydın, Denizli, Muğla ve Afyon yörelerinde, özellikle Yörük kültürünün yaşatıldığı bölgelerde yetiştirilir. Kara avcılığında, özellikle tavşan avcılığında kullanılır. Dış görünüm olarak siyah ve kahverengi (kestane) post renkleri görülür. Akıllı, sadık ve hareketli bir yapıya sahiptir. Kötü bakım ve beslenme şartlarına dayanıklıdır. Ortalama omuz yüksekliği erkeklerde 52.2 cm, dişilerde 48.8 cm, ergin canlı ağırlık erkeklerde 19.5 kg, dişilerde 17.6 kg civarındadır.

 

Zerdava (Kapı) Köpeği

İlk defa Dr. O. Yılmaz tarafından tespit edilmiş, araştırılmış ve yayımlanmıştır. Zerdava Köpeği, günümüzde bir av köpeği olarak kullanılmaktan ziyade, bir bekçi köpeği olarak kullanılmaktadır. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yetiştirilen yöresel bir köpektir. Bazı yörelerde Kapı Köpeği olarak da adlandırılır. Zerdava’da sadece tek post rengi görülür. Vücudun ana post rengi koyu kahverengi ya da ciğer kırmızısı adı verilen renktir. Bacakların alt kesimleri ile göğüs ve boyun kısmında beyaz zeminli bir bölge görülür Bu beyaz zemin üzerinde yaklaşık olarak mercimek veya nohut büyüklüğünde koyu renkli lekeler bulunmaktadır. Bu koyu lekelere yöre halkı arasında “pul” adı verilir. Boyunu çepeçevre saran beyaz renkli bölgeye ise yöresel olarak “peşkir” adı verilmektedir. Yetiştiriciler diğer dış görünüm özellikleri olarak kuyruk ucunda beyazlık ile burunda birkaç yerde 3-5 uzun kıl ve gözlerin sarı renkte olmasının da gerekli oluğunu vurgulamaktadırlar.

Bu köpek potansiyel olarak yabancılara karşı çok saldırgan ve tehlikelidir. Aynı zamanda çok inatçı bir izsürücü, cesur, enerjik ve çevik olan bu köpek, bazen bir avı birkaç gün süre ile takip edebilmektedir. Kurtlardan fazla korkmadığı ve onlara karşı cesur tavır takındığı bildirilmektedir. Bu nedenle son yıllarda bu köpeklerin en büyük ölüm nedeninin, kurt sürüleri tarafından pusuya düşürülerek öldürülmeleri olduğu yetiştiriciler tarafından iddia edilmektedir. Ortalama omuz yüksekliği erkeklerde 51.8±0.43 cm ve dişilerde ise 50.7±0.53 cm’dir.

Tonya Finosu (Kobi) Köpeği

İlk defa Dr. O. Yılmaz tarafından tespit edilmiş, araştırılmış ve yayımlanmıştır. Köpek grupları içinde yer alan Spitz sınıfındaki köpeklere benzemektedir. Yöresel bir tiptir ve bazı bölgelerde “Kobi” olarak da adlandırılmaktadır. Sahibinin canlı ya da cansız varlıklarını beklemek için bekçilik görevi yapmaktadır. Koruma görevi yapamayacak kadar ufak yapılı olduğu için, genellikle havlama biçiminde gürültü yaparak, sahiplerini uyarmaya, yaklaşan yabancı insan ya da hayvanı ise huzursuz ederek, uzaklaştırmaya çalışırlar.

Sadece saf beyaz post rengi görülmektedir. Oyuncu, enerjik ve özellikle çocuklara karşı dost canlısı bir köpektir. Yetiştiriciler tarafından sayılarının giderek azaldığı bildirilmektedir. Ortalama ergin ağırlık erkeklerde 10.2±0.18 kg ve dişilerde 9.00±0.22 kg, omuz yüksekliği ise erkeklerde 31.4±0.33 cm ve dişilerde 30.6±0.43 cm’dir.

Bu yazımız ile ilgili düşüncelerinizi ve ya önerilerinizi duymak isteriz. Aşağıdaki yorum bölümünden bize lütfen düşüncelerinizi iletin.

Bir Cevap Yazın